Τι σημαίνει να αναλαμβάνω την ευθύνη της ύπαρξής μου;
Όχι μια ηθική υποχρέωση. Όχι ένα «πρέπει». Είναι πράξη επίγνωσης: να σταθώ στο κέντρο της εμπειρίας μου και να πω «είμαι εδώ». Μέσα σε δυνάμεις, ιστορίες, τραύματα, σχέσεις, όχι απλά συνιστώσα τους μα νέα οντότητα. Δεν διάλεξα όλα όσα με έπλασαν. Διαλέγω όμως τη στάση μου απέναντί τους. Και εκεί αρχίζει η ευθύνη.
Η ευθύνη έρχεται τη στιγμή που παύω να είμαι μόνο αποτέλεσμα και γίνομαι συμμετέχουσα. Που αντί να ρωτώ «γιατί μου συμβαίνει αυτό;» τολμώ να ρωτήσω «πώς συμμετέχω σε αυτό που ζω;». Στην Gestalt ψυχοθεραπεία, η ευθύνη δεν αντιμετωπίζεται ως ενοχή ούτε ως αυτοκατηγορία. Είναι πράξη παρουσίας. Είναι η αναγνώριση ότι συνδιαμορφώνω το πεδίο μέσα στο οποίο υπάρχω. Ο Yontef μιλούσε για την ευθύνη ως την ικανότητα να αναγνωρίζω την επιλογή μου – ακόμη κι εκεί όπου νιώθω πως δεν έχω καμία. Και αυτή είναι η αιχμή: Kαι η αποφυγή είναι μια στάση. Και η ακινησία συμμετοχή είναι.
Έχουμε μάθει να βλέπουμε την ελευθερία ως την απουσία ορίων. Κι όμως, μοιάζει περισσότερο με την επίγνωση των ορίων μου. Δεν είναι το « κάνω ό,τι θέλω», αλλά η δυνατότητά μου να στέκομαι μέσα σε αυτό που υπάρχει και να απαντώ από την αλήθεια μου. Ο Sartre έλεγε πως είμαστε «καταδικασμένοι στην ελευθερία». Και ναι, έχει μια παράδοξη ανελευθερία η μη δυνατότητα άρνησής της: Δεν μπορούμε να μην επιλέγουμε: επιλέγουμε ακόμη και όταν επιλέγουμε τη στάση της μη επιλογής. Είμαστε όμως και προσκεκλημένοι της: όταν ανταποκριθούμε γνήσια σε αυτή την πρόκληση και πάρουμε την ευθύνη της ελευθερίας μας, έχουμε πει το πιο μεγάλο «ΝΑΙ» στη ζωή. Έχουμε επιτρέψει στον Εαυτό μας να παρουσιαστεί μες στον Κόσμο. Παραδόξως, ο μόνος τρόπος να είμαστε ελεύθεροι είναι να δεσμευτούμε στην ελευθερία.
Πώς, λοιπόν, η ψυχοθεραπεία ενδυναμώνει τον άνθρωπο να αναλάβει την ευθύνη της ύπαρξής του; Η ευθύνη δεν μπορεί να δοθεί από τον θεραπευτή. Δεν ειναι task, ούτε «χρήσμα» ούτε ακριβώς στόχος. Αναδύεται ως δυνατότητα μέσα από τη συνάντηση. Μέσα από την παρουσία, τη διαφάνεια, τα όρια και την ανάληψη ευθύνης από τον ίδιο τον θεραπευτή για τη δική του συμμετοχής το πεδίο. Όταν ο άνθρωπος βιώνει τον Άλλον ως πρόσωπο που στέκεται ισότιμα – όχι να σώσει, να κατηγορήσει, να καθοδηγήσει – καθρεφτίζεται ως ενήλικας και υπεύθυνος άνθρωπος, αρκετός να «εμπεριέξει» τον εαυτό του και τις δυνατότητές του.
Έρχεται κάποτε η στιγμή που αναδύεται ο Εαυτός , ενεργός, σχηματισμένος. Μια λεπτή αλλά ριζική μετατόπιση: από το «μου συμβαίνει» στο «είμαι μέσα σε αυτό». Από το αποτέλεσμα της Ιστορίας μου, ενεργή υφάντρα της. Η ευθύνη ούτε ο εύκολος δρόμος είναι, ούτε ο ανώδυνος, ούτε ένα παρηγορητικό επίθεμα στο αίσθημα της ανημπόριας και της αβοηθησίας. Μα είναι βαθιά απελευθερωτική – γιατί απλά με επιστρέφει σε μένα!