Η Εντατική Αλληλεπίδραση (Intensive Interaction) γεννήθηκε τη δεκαετία του 1980 στο Ηνωμένο Βασίλειο από τους Dave Hewett και Melanie Nind, ως απάντηση σε ένα φαινομενικά άλυτο ερώτημα: “Πώς επικοινωνείς με ένα παιδί που δεν χρησιμοποιεί λόγο, δεν μιμείται, δεν διατηρεί οπτική επαφή και μοιάζει να ζει σε έναν δικό του ρυθμό;“

Η καινοτομία της μεθόδου δεν ήταν στην τεχνική, ήταν στη στάση.
Αντί να προσπαθήσουν να “διδάξουν” στο παιδί τον δικό μας τρόπο επικοινωνίας, οι θεραπευτές ξεκίνησαν να παρατηρούν τον δικό του ρυθμό. Αν το παιδί έκανε έναν ήχο, τον μιμούνταν. Αν κουνιόταν ρυθμικά, κινούνταν μαζί του. Δεν επέβαλλαν αλληλεπίδραση, τη συναντούσαν. Και μέσα από αυτό το απλό μοίρασμα ρυθμού, συνέβαινε κάτι αξιοσημείωτο: τα παιδιά άρχισαν να στρέφουν το βλέμμα, να πλησιάζουν, να χαμογελούν. Η επικοινωνία γεννιόταν.

Σήμερα γνωρίζουμε γιατί αυτό λειτουργεί.
Οι καθρεπτικοί νευρώνες –νευρικά κύτταρα που ενεργοποιούνται όταν κάνουμε ή όταν βλέπουμε κάποιον άλλο να κάνει μια πράξη-  αποτελούν τη βάση της ενσυναίσθησης και της μίμησης. Όταν ο ενήλικας ρυθμίζεται στον ρυθμό του παιδιού, ο εγκέφαλος του παιδιού αναγνωρίζει αυτή τη σύμπτωση και ενεργοποιεί κυκλώματα σύνδεσης και κοινωνικής μάθησης.

Παράλληλα, η συντονισμένη ρυθμική επαφή (μέσω ήχου, κίνησης ή βλέμματος) ρυθμίζει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, μειώνει την υπερενεργοποίηση και δημιουργεί ένα εσωτερικό αίσθημα ασφάλειας – προϋπόθεση για οποιαδήποτε μάθηση.

Οι αρχικές έρευνες (Nind & Hewett, 1994∙ Samuel et al., 2008) έδειξαν βελτιώσεις σε τρία θεμελιώδη επίπεδα:

• Κοινωνική επαφή: περισσότερη πρωτοβουλία, μεγαλύτερη ανοχή στη συνύπαρξη.
• Συναισθηματική έκφραση: πιο αυθόρμητα χαμόγελα, εκπεφρασμένη χαρά ή δυσαρέσκεια.
• Ρύθμιση: λιγότερα ξεσπάσματα, μεγαλύτερη παραμονή σε κατάσταση ηρεμίας.

Ωστόσο, σήμερα θεωρείται πως η αξία της δεν περιορίζεται σε παιδιά με αυτισμό ή βαριές αναπτυξιακές δυσκολίες. Οι νευροβιολογικοί μηχανισμοί που κινητοποιεί – καθρεπτισμός, συγχρονισμός, ρύθμιση – είναι καθολικοί. Μας δείχνει κάτι θεμελιώδες: ο άνθρωπος αναπτύσσεται όταν κάποιος τον συναντά στον ρυθμό του.

Η έννοια του attunement — το να «πιάνεις» τον ρυθμό, το συναίσθημα και την πρόθεση του άλλου και να το αντανακλάς με συνέπεια — έχει βαθιές ρίζες στη θεωρία της προσκόλλησης και της βρεφικής επικοινωνίας (Bowlby, 1969; Stern, 1985). Νευροβιολογικά, οι λειτουργίες μίμησης και συντονισμού που υποστηρίζουν το attunement συνδέονται με το σύστημα των καθρεπτικών νευρώνων (Rizzolatti et al., 1996) και με δίκτυα που εμπλέκουν προμετωπιαίες, κινητικές και συναισθηματικές περιοχές. Πειραματικές και μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι ο συγχρονισμός γονέα–βρέφους (parent–infant synchrony) συσχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής ανταπόκρισης, καλύτερη ρύθμιση του συναισθήματος και πιο ασφαλή δεσμό (Feldman, 2007; Feldman, 2012). Έχει επίσης φανεί ότι η έγκαιρη μίμηση/ανταπόκριση από τον φροντιστή (Meltzoff, 1995; Beebe et al., 2010) προάγει την ανάπτυξη της προσοχής, της επικοινωνιακής πρωτοβουλίας και της θεωρίας του νου.

Στην εφαρμογή της Εντατικής Αλληλεπίδρασης, αυτές οι αρχές μεταφράζονται σε πρακτικές που «αρχίζουν από το εκεί που βρίσκεται το παιδί»: μίμηση του ήχου ή του ρυθμού του, αργή επέκταση μιας κίνησης, διακριτική αύξηση της αναμονής για απάντηση. Τα αποτελέσματα που καταγράφηκαν αρχικά σε πληθυσμούς με σοβαρές επικοινωνιακές δυσκολίες – αυξημένη οπτική επαφή, πρωτοβουλία, συναισθηματική έκφραση- δείχνουν ότι οι μηχανισμοί αυτοί είναι γενικοί και λειτουργικοί για κάθε αναπτυσσόμενο εγκέφαλο: η σχέση ρυθμίζει τον νευρικό τόνο και ανοίγει το πεδίο για μάθηση.

Κλείνοντας: το attunement δεν είναι τεχνική μόνο για ειδικούς. Είναι εγγενής ανθρώπινη ικανότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί. Η έρευνα (θεωρητική και εμπειρική) υποστηρίζει ότι όταν ο ενήλικας συναντά το παιδί στον ρυθμό του, παρέχει κάτι θεμελιώδες: ασφάλεια, συντονισμό και έδαφος για τη μετέπειτα ανάπτυξη. Αυτό το «μικρό» κομμάτι της καθημερινής παρουσίας έχει, με άλλα λόγια, πολύ μεγάλη επίδραση.